SPF co to? Wszystko, co musisz wiedzieć o ochronie przeciwsłonecznej

SPF (Sun Protection Factor) to wskaźnik ochrony przeciwsłonecznej, który informuje o skuteczności produktu w blokowaniu promieniowania UVB. W praktyce oznacza, o ile dłużej możesz przebywać na słońcu bez ryzyka oparzenia w porównaniu z czasem bezpiecznym dla skóry bez ochrony. Skuteczna fotoprotekcja wymaga jednak nie tylko dobrego doboru wartości filtru, ale też prawidłowej aplikacji. Wszystko, co warto wiedzieć o tym wskaźniku, znajdziesz w dalszej części artykułu.

Co to jest SPF – jak działa ten wskaźnik?

Skrót SPF pochodzi od angielskiego terminu Sun Protection Factor. Określa on, jak długo kosmetyk z filtrem chroni skórę przed promieniowaniem UVB, które odpowiada za powstawanie rumienia, oparzeń słonecznych i przebarwień. To właśnie ten rodzaj promieniowania działa przede wszystkim na powierzchniowe warstwy naskórka.

Warto pamiętać, że sam wskaźnik SPF nie obejmuje ochrony przed promieniowaniem UVA. Ten typ promieniowania przenika głębiej, uszkadza DNA komórek, przyczynia się do fotostarzenia i powstawania wolnych rodników. Dlatego pełna fotoprotekcja powinna uwzględniać także oznaczenia, które opisują ochronę przed UVA.

SPF odnosi się wyłącznie do ochrony przed promieniowaniem UVB. Nie informuje o tym, jak dobrze produkt chroni przed promieniowaniem UVA, które przyspiesza fotostarzenie i wywołuje przebarwienia.

Pełna ochrona przeciwsłoneczna to tak zwana fotoprotekcja. Obejmuje ona nie tylko stosowanie kosmetyków z filtrem, ale także unikanie słońca w godzinach 10:00–16:00, noszenie odzieży ochronnej, nakryć głowy oraz okularów przeciwsłonecznych z filtrem UV.

Co oznacza liczba przy SPF?

Liczba przy skrócie SPF to mnożnik czasu ochronnego. Im wyższa wartość, tym większy odsetek promieniowania UVB zostaje zatrzymany. Niższe wartości, takie jak SPF 10, SPF 20 i SPF 25, blokują odpowiednio około 90%, 95% i 96% promieniowania UVB. W codziennej praktyce za minimum uznaje się SPF 30.

Różnica między SPF 30 a SPF 50 wynosi tylko około 1 punkt procentowy, ale dla skóry wrażliwej, naczyniowej lub skóry o jasnej karnacji ma to duże znaczenie. Wysokie wartości lepiej chronią przed oparzeniem, zwłaszcza podczas intensywnego słońca, dlatego w wielu przypadkach warto sięgać po SPF 50 lub SPF 50+.

SPF 50+ i regulacje prawne

Zgodnie z aktualnymi regulacjami prawnymi dotyczącymi kosmetyków, produkty o ochronie powyżej SPF 50 muszą być oznaczane symbolem SPF 50+. W 2026 roku ta zasada nadal obowiązuje, aby nie wprowadzać konsumentów w błąd co do realnych możliwości najwyższych filtrów. Oznaczenia takie jak SPF 100 są dopuszczalne głównie w przypadku wyrobów medycznych, gdzie producent może podać dokładną wartość ochrony.

Wysokie oznaczenie nie zwalnia jednak z regularnej ponownej aplikacji. Kosmetyki o bardzo mocnej ochronie również trzeba nakładać co 2–3 godziny, aby zachowały swoją skuteczność.

Oznaczenia PA, PPD i symbol UVA w kółku

Ponieważ sam SPF nie mówi nic o ochronie przed UVA, na opakowaniach pojawiają się dodatkowe symbole. PPD (Persistent Pigment Darkening) to wskaźnik, który określa, ile razy mniejsza dawka promieniowania UVA dociera do skóry zabezpieczonej preparatem. W kosmetykach azjatyckich ochronę przed UVA opisuje skala PA. Wyróżnia się w niej:

• PA+ – niska ochrona przed UVA (2–4 w skali PPD),
• PA++ – umiarkowana ochrona przed UVA (4–8 w skali PPD),
• PA+++ – wysoka ochrona przed UVA (8–16 w skali PPD),
• PA++++ – bardzo wysoka ochrona przed UVA (powyżej 16 w skali PPD).

Symbol UVA w kółku potwierdza natomiast, że produkt spełnia europejskie normy ochrony przed tym promieniowaniem, a wartość ochrony przed UVA wynosi co najmniej 1/3 wartości SPF.

Światło niebieskie HEV i promieniowanie IR

Nowoczesne kosmetyki z filtrem coraz częściej wspierają także ochronę przed światłem niebieskim HEV, które emitują słońce i ekrany urządzeń elektronicznych. Dodatkowo promieniowanie IR, czyli podczerwień, może negatywnie oddziaływać na kolagen zawarty w skórze, przyspieszając utratę jędrności i elastyczności. Dlatego w preparatach o wysokiej ochronie pojawiają się składniki wspierające barierę przed tymi rodzajami promieniowania.

Jak poprawnie aplikować krem z filtrem?

Aby ochrona działała zgodnie z deklaracją producenta, produkt należy nakładać w ilości 2 mg na centymetr kwadratowy skóry. W praktyce oznacza to około 3–4 łyżki stołowe na całe ciało oraz 1–1,25 g na twarz i szyję. Pomocna bywa zasada dwóch palców, czyli wyciśnięcie kosmetyku na całą długość palca wskazującego i środkowego.

Niezależnie od wartości filtru, produkt należy reaplikować co 2–3 godziny, a także po każdej kąpieli, intensywnym poceniu się lub wytarciu skóry ręcznikiem.

Na realną skuteczność ochrony wpływają też czynniki, które skracają czas działania kosmetyku:

• nałożenie zbyt małej ilości produktu,
• kontakt skóry z wodą podczas pływania,
• intensywne pocenie się,
• wycieranie ciała ręcznikiem lub odzieżą.

Filtry chemiczne wymagają nałożenia na około 20 minut przed wyjściem na słońce, aby mogły wniknąć w naskórek. Produktów nie należy też mieszać z innymi kosmetykami – lepiej aplikować je warstwowo na oczyszczoną i nawilżoną skórę.

Rodzaje filtrów przeciwsłonecznych

W kosmetykach fotoprotekcyjnych stosuje się przede wszystkim filtry mineralne (fizyczne) oraz filtry chemiczne. Różnią się one mechanizmem działania, konsystencją i tym, jak zachowują się na skórze. W sprzedaży dostępne są również filtry mieszane, które łączą właściwości obu rodzajów.

Filtry mineralne (fizyczne)

Filtry mineralne tworzą na powierzchni skóry barierę odbijającą promieniowanie UV. Zawierają one między innymi tlenek cynku i są polecane przy skórze alergicznej, atopowej, wrażliwej oraz naczyniowej. Mogą być bezpiecznie stosowane u dzieci od 6. miesiąca życia, ponieważ działają na powierzchni naskórka i rzadko wywołują podrażnienia.

Filtry chemiczne i mieszane

Filtry chemiczne wnikają w naskórek i pochłaniają promieniowanie UV, przekształcając je w energię cieplną. Nie pozostawiają białego filmu i mają zwykle lżejszą konsystencję, dlatego sprawdzają się u osób ze skórą tłustą, mieszaną lub trądzikową. Filtry mieszane łączą odbijanie i pochłanianie promieniowania, co pozwala uzyskać wysoką ochronę przy zachowaniu przyjemnej tekstury produktu.

Jak dobrać SPF do rodzaju skóry?

Dobór wartości ochrony zależy od typu skóry, karnacji i planowanej aktywności. W przypadku skóry o jasnej karnacji, wrażliwej, naczyniowej, z piegami lub znamionami, a także skłonnej do przebarwień, warto sięgać po SPF 50 lub SPF 50+. Wyższe wartości sprawdzą się również po zabiegach medycyny estetycznej i kosmetologii, gdy naskórek jest podrażniony i szczególnie podatny na szkodliwe działanie promieniowania.

Osoby ze skórą tłustą, mieszaną lub trądzikową powinny wybierać lekkie emulsje i fluidy, które szybko się wchłaniają i nie obciążają cery. Do skóry normalnej i suchej dobrze pasują produkty nawilżające z dodatkowymi składnikami, takimi jak niacynamid czy ceramidy, które wspierają barierę hydrolipidową.

W pielęgnacji skóry z przebarwieniami pomocne są kosmetyki z niacynamidem i wyciągiem z lukrecji, które wspomagają wyrównanie kolorytu. W preparatach dla skóry dojrzałej pojawia się natomiast sarkozyna, która wspiera działanie przeciwzmarszczkowe.

W okolicy wokół oczu sprawdzają się produkty z kofeiną i hesperydyną, które redukują obrzęki i opuchnięcia. Po zabiegach kosmetologicznych warto natomiast szukać formuł z pantenolem, ceramidami i antyoksydantami, które wspierają regenerację podrażnionej skóry.